Świat umów

Obszar	Umowa o pracę	Umowy cywilnoprawne (zlecenie / świadczenie usług)
Charakter prawny	Reguluje ją Kodeks pracy. Powstaje stosunek pracy: pracownik pracuje osobiście, pod kierownictwem pracodawcy, w ustalonym miejscu i czasie, za wynagrodzeniem.	Reguluje je Kodeks cywilny. Powstaje zobowiązanie do wykonania usług/zlecenia. Co do zasady więcej samodzielności, mniej „sztywnych” zasad ochronnych.
Organizacja pracy	Pracodawca organizuje pracę: ustala godziny, miejsce, zakres obowiązków, przełożonych, procedury. Pracownik ma obowiązek stosować się do poleceń zgodnych z prawem i umową.	Zleceniobiorca/usługodawca zasadniczo sam organizuje pracę w granicach umowy. Zleceniodawca określa, co ma być zrobione, ale nie powinien w pełni sterować sposobem, miejscem i godzinami pracy jak przy etacie.
Czas pracy i odpoczynek	Obowiązują normy dobowej i tygodniowej pracy, odpoczynki, zasady pracy w nocy, w niedziele i święta. Nadgodziny są limitowane i płatne lub rekompensowane czasem wolnym.	Brak kodeksowych norm czasu pracy. Czas wykonywania zlecenia określa umowa. Brak ustawowych odpoczynków, dodatków za nadgodziny, pracę w nocy, niedziele i święta – chyba że strony same to ustalą.
Wynagrodzenie i jego ochrona	Wynagrodzenie jest obowiązkowe, objęte ochroną (termin wypłaty, minimalne wynagrodzenie, ograniczone potrącenia, zakaz zrzeczenia się). PIP może wydać nakaz wypłaty zaległego wynagrodzenia.	Wynagrodzenie zależy od umowy. Jest minimalna stawka godzinowa, ale brak dodatków za nadgodziny, brak takiej ochrony jaką daje Kodeks pracy. Dochodzenie wynagrodzenia następuje zasadniczo przed sądem cywilnym.
Urlopy i rodzicielstwo	Płatny urlop wypoczynkowy, urlopy: macierzyński, rodzicielski, ojcowski, wychowawczy, zwolnienie na dziecko, urlop opiekuńczy, „siła wyższa”. Ochrona w ciąży i w czasie urlopów rodzicielskich.	Brak prawa do urlopu wypoczynkowego i urlopów rodzicielskich z Kodeksu pracy. Możliwy zasiłek macierzyński/chorobowy, jeśli zleceniobiorca opłaca ubezpieczenie, ale bez ochrony trwałości „zatrudnienia” i gwarancji wolnego czasu.
Ubezpieczenia i świadczenia ZUS	Pełne ubezpieczenia społeczne i zdrowotne z mocy prawa (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe, zdrowotne). Prawo do zasiłków chorobowych, macierzyńskich, opiekuńczych, rent, emerytur.	Przy zleceniu: emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne – co do zasady obowiązkowe (chyba że jest inny tytuł do ubezpieczenia – za wyjątkiem ubezpieczenia zdrowotnego które zawsze jest obowiązkowe), chorobowe dobrowolne (na wniosek). Przy umowie o dzieło – co do zasady brak ubezpieczeń. Brak automatycznej ochrony, niższy poziom bezpieczeństwa socjalnego.
Stabilność i rozwiązanie umowy	Okresy wypowiedzenia, przy umowie na czas nieokreślony obowiązek podania przyczyny wypowiedzenia przez pracodawcę. Ochrona m.in. w ciąży, na urlopach rodzicielskich, wieku przedemerytalnym. Możliwość odwołania do sądu pracy.	Umowę zlecenia co do zasady można wypowiedzieć w każdym czasie, zwykle bez wskazywania przyczyny. Brak ochrony jak w Kodeksie pracy (ciąża, urlopy, wiek przedemerytalny). Spory rozstrzyga sąd cywilny.
Rola PIP i egzekwowanie praw	PIP ma szerokie uprawnienia: kontrola przestrzegania prawa pracy, nakazy wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń, wnioski o ukaranie za wykroczenia przeciwko prawom pracownika. Może ocenić, czy w istocie występuje stosunek pracy.	PIP nie kontroluje samej treści umów cywilnych, ale może badać, czy nie ukrywają one stosunku pracy. W zakresie minimalnej stawki godzinowej zleceń PIP reaguje na naruszenia, ale katalog środków jest węższy.
Aspekt życiowy (stabilność dochodu)	Stałe, udokumentowane wynagrodzenie, pełne oskładkowanie i ochrona praw pracowniczych. Dochód z etatu jest zwykle lepiej oceniany przez banki i instytucje finansowe, co ułatwia uzyskanie kredytu i planowanie życia.	Dochody ze zleceń/dzieł bywają mniej stabilne (ryzyko braku zleceń, szybkiego wypowiedzenia). Banki nie zawsze traktują je na równi z etatem – często wymagają dłuższej historii, dodatkowych zabezpieczeń lub w ogóle ich nie akceptują.

Charakter prawny

Umowa o pracę

Reguluje ją Kodeks pracy. Powstaje stosunek pracy: pracownik pracuje osobiście, pod kierownictwem pracodawcy, w ustalonym miejscu i czasie, za wynagrodzeniem.